ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch11 Sambhashana Samayah (ସମୟଃ)
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ବା ସମ୍ଭାଷଣ ପାଇଁ ସମୟର ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'ସମୟଃ' (Sambhashana Samayah) ମାଧ୍ୟମରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସଂସ୍କୃତରେ ସମୟ କହିବା ଏବଂ ଲେଖିବାର ସରଳ ତଥା ବ୍ୟାକରଣଗତ ନିୟମ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି ।
୧.୧ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ (Core Objectives):
୧.୨ ସମୟ ବିଭାଜନର ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map):
ସମୟଃ (Time)
│
┌────────────────────────────┼────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ (Full Hour) ସପାଦ (Quarter Past) ସାର୍ଦ୍ଧ (Half Past)
[ଶବ୍ଦ: -ବାଦନମ୍] [ଶବ୍ଦ: ସପାଦ + ସମୟ] [ଶବ୍ଦ: ସାର୍ଦ୍ଧ + ସମୟ]
ଉଦାହରଣ: ୧.୦୦ = ଏକବାଦନମ୍ ଉଦାହରଣ: ୧.୧୫ = ସପାଦୈକବାଦନମ୍ ଉଦାହରଣ: ୧.୩୦ = ସାର୍ଦ୍ଧୈକବାଦନମ୍
│ │ │
├────────────────────────────┴────────────────────────────┤
▼ ▼
ପାଦୋନ (Quarter To) ଊନ / ଅଧିକ (Less / More Minutes)
[ଶବ୍ଦ: ପାଦୋନ + ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ] [ଶବ୍ଦ: -ଊନ- / -ଅଧିକ-]
ଉଦାହରଣ: ୧.୪୫ = ପାଦୋନଦ୍ଵିବାଦନମ୍ ଉଦାହରଣ: ୧.୫୫ = ପଞ୍ଚୋନଦ୍ଵିବାଦନମ୍
ଉଦାହରଣ: ୫.୦୫ = ପଞ୍ଚାଧିକପଞ୍ଚବାଦନମ୍
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମ (Comprehensive Theory & Rules)
ସଂସ୍କୃତରେ ସମୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସନ୍ଧି ନିୟମର ପାଳନ କରାଯାଏ । ନିମ୍ନରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:
୨.୧ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ (Full Hour - ବାଦନମ୍):
ଘଣ୍ଟାରେ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସଂଖ୍ୟାବାଚକ ଶବ୍ଦ ପରେ 'ବାଦନମ୍' (वादनम्) ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
୨.୨ ସପାଦ ସମୟ (Quarter Past - ସପାଦ):
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଘଣ୍ଟା ସହିତ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ 'ସପାଦ' (सपाद) ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
୨.୩ ସାର୍ଦ୍ଧ ସମୟ (Half Past - ସାର୍ଦ୍ଧ):
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଘଣ୍ଟା ସହିତ ୩୦ ମିନିଟ୍ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ 'ସାର୍ଦ୍ଧ' (सार्ध) ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
୨.୪ ପାଦୋନ ସମୟ (Quarter To - ପାଦୋନ):
ଯେତେବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଣ୍ଟା ହେବା ପାଇଁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ବାକି ଥାଏ (ଅର୍ଥାତ୍ ୪୫ ମିନିଟ୍ ହୋଇଥାଏ), ସେତେବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ 'ପାଦୋନ' (पादोन) ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
୨.୫ ଊନ ଏବଂ ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଗ (Less and More Minutes):
୨.୬ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ନିୟମ (Usage in Sentences):
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପୃଷ୍ଠା ୩୭ ରୁ ୪୨ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଘଣ୍ଟାଚିତ୍ରର ଲିଖିତ ରୂପ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠା ୪୩ ରୁ ୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଲା:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୧ ପୃଷ୍ଠା ୩୭ - ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟଃ (Full Hour Clocks)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୨ ପୃଷ୍ଠା ୩୮ - ସପାଦ ସମୟଃ (Quarter Past Clocks)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୩ ପୃଷ୍ଠା ୩୯ - ସାର୍ଦ୍ଧ ସମୟଃ (Half Past Clocks)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୪ ପୃଷ୍ଠା ୪୦ - ପାଦୋନ ସମୟଃ (Quarter To Clocks)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୫ ପୃଷ୍ଠା ୪୧ ଏବଂ ୪୨ - ଊନ-ଅଧିକ-ପ୍ରୟୋଗଃ (Less/More Minutes Clocks)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୬ ପୃଷ୍ଠା ୪୩ - ଅଭ୍ୟାସପ୍ରଶ୍ନାଃ (Exercise Questions)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
କଃ ସମୟଃ ଇତି ଅକ୍ଷରୈଃ ଲିଖତ -
୧. ଉଦାହରଣମ୍ - 9.15 - ସପାଦନବବାଦନମ୍
(କ) 3.15 – ସପାଦତ୍ରିବାଦନମ୍
(ଖ) 5.15 – ସପାଦପଞ୍ଚବାଦନମ୍
(ଗ) 8.15 – ସପାଦାଷ୍ଟବାଦନମ୍
(ଘ) 10.15 – ସପାଦଦଶବାଦନମ୍
(ଙ) 12.15 – ସପାଦଦ୍ଵାଦଶବାଦନମ୍
୨. ଉଦାହରଣମ୍ - 11.30 - ସାର୍ଦ୍ଧୈକାଦଶବାଦନମ୍
(କ) 2.30 – ସାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵିବାଦନମ୍
(ଖ) 4.30 – ସାର୍ଦ୍ଧଚତୁର୍ବାଦନମ୍
(ଗ) 6.30 – ସାର୍ଦ୍ଧଷଡ୍ବାଦନମ୍
(ଘ) 8.30 – ସାର୍ଦ୍ଧାଷ୍ଟବାଦନମ୍
(ଙ) 12.30 – ସାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵାଦଶବାଦନମ୍
୩. ଉଦାହରଣମ୍ - 4.45 - ପାଦୋନପଞ୍ଚବାଦନମ୍
(କ) 6.45 – ପାଦୋନସପ୍ତବାଦନମ୍
(ଖ) 8.45 – ପାଦୋନନବବାଦନମ୍
(ଗ) 9.45 – ପାଦୋନଦଶବାଦନମ୍
(ଘ) 11.45 – ପାଦୋନଦ୍ଵାଦଶବାଦନମ୍
(ଙ) 2.45 – ପାଦୋନତ୍ରିବାଦନମ୍
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୭ ପୃଷ୍ଠା ୪୪ - ଅଭ୍ୟାସପ୍ରଶ୍ନାଃ (କ୍ରମଶଃ...)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ଉଦାହରଣମ୍ - 12.05 - ପଞ୍ଚାଧିକଦ୍ଵାଦଶବାଦନମ୍
(କ) 2.05 – ପଞ୍ଚାଧିକଦ୍ଵିବାଦନମ୍
(ଖ) 4.10 – ଦଶାଧିକଚତୁର୍ବାଦନମ୍
(ଗ) 5.20 – ବିଂଶତ୍ୟଧିକପଞ୍ଚବାଦନମ୍
(ଘ) 4.55 – ପଞ୍ଚୋନପଞ୍ଚବାଦନମ୍
(ଙ) 2.50 – ଦଶୋନତ୍ରିବାଦନମ୍
୫. ଉଦାହରଣଂ ପଶ୍ୟତ, ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।
ଉଦାହରଣମ୍ - ପ୍ର - ସଃ 5.00 ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗଂ କରୋତି ।
ଉ - ସଃ ପଞ୍ଚବାଦନେ ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗଂ କରୋତି ।
(କ) ପ୍ର - ଅହଂ 3.30 ସ୍ନାନଂ କରୋମି ।
ଉ - ଅହଂ ସାର୍ଦ୍ଧତ୍ରିବାଦନେ ସ୍ନାନଂ କରୋମି ।
(ଖ) ପ୍ର - ସା 7.45 ଦେବପୂଜନଂ କରୋତି ।
ଉ - ସା ପାଦୋନାଷ୍ଟବାଦନେ ଦେବପୂଜନଂ କରୋତି ।
(ଗ) ପ୍ର - ଏଷଃ 8.30 ଅଳ୍ପାହାରଂ କରୋତି ।
ଉ - ଏଷଃ ସାର୍ଦ୍ଧାଷ୍ଟବାଦନେ ଅଳ୍ପାହାରଂ କରୋତି ।
(ଘ) ପ୍ର - ବୟଂ 10.00 ବିଦ୍ୟାଳୟଂ ଗଚ୍ଛାମଃ ।
ଉ - ବୟଂ ଦଶବାଦନେ ବିଦ୍ୟାଳୟଂ ଗଚ୍ଛାମଃ ।
(ଙ) ପ୍ର - ଭବାନ୍ 9.30 ଗୃହମ୍ ଆଗଚ୍ଛତୁ ।
ଉ - ଭବାନ୍ ସାର୍ଦ୍ଧନବବାଦନେ ଗୃହମ୍ ଆଗଚ୍ଛତୁ ।
୬. ଉଦାହରଣଂ ପଶ୍ୟତ, ସମୟମ୍ ଅକ୍ଷରୈଃ ବିଲିଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନାନାମୁତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
ଉଦାହରଣମ୍ - ପ୍ର - ତ୍ଵଂ କଦା ସ୍ନାନଂ କରୋଷି ? (6.30)
ଉ - ଅହଂ ସାର୍ଦ୍ଧଷଡ୍ବାଦନେ ସ୍ନାନଂ କରୋମି ।
(କ) ଭବତୀ କଦା ବିଦ୍ୟାଳୟଂ ଗଚ୍ଛତି ? (9.45)
ଉ - ଅହଂ ପାଦୋନଦଶବାଦନେ ବିଦ୍ୟାଳୟଂ ଗଚ୍ଛାମି ।
(ଖ) ସାଂସ୍କୃତିକକାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଃ କଦା ଭବିଷ୍ୟତି ? (10.00)
ଉ - ସାଂସ୍କୃତିକକାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଃ ଦଶବାଦନେ ଭବିଷ୍ୟତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩.୮ ପୃଷ୍ଠା ୪୫ - ଅଭ୍ୟାସପ୍ରଶ୍ନାଃ (କ୍ରମଶଃ...)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ଗ) ପିତା କଦା ଆଗମିଷ୍ୟତି ? (4.30)
ଉ - ପିତା ସାର୍ଦ୍ଧଚତୁର୍ବାଦନେ ଆଗମିଷ୍ୟତି ।
(ଘ) ବୈଦ୍ୟସ୍ୟ ଆଗମନକାଳଃ କଃ ? (7.15)
ଉ - ବୈଦ୍ୟସ୍ୟ ଆଗମନକାଳଃ ସପାଦସପ୍ତବାଦନମ୍ ।
(ଙ) କଦା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟଃ ଭବତି ? (5.05)
ଉ - ପଞ୍ଚାଧିକପଞ୍ଚବାଦନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟଃ ଭବତି ।
୮. ଉଦାହରଣଂ ପଶ୍ୟତ, ଉତ୍ତରବାକ୍ୟସ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ଲିଖତ ।
କଦା........................
........................ବାଦନେ
ଉଦାହରଣମ୍ - ପ୍ର - ଛାତ୍ରାଃ କଦା ଭୋଜନଂ କୁର୍ବନ୍ତି ?
ଉ - ଛାତ୍ରାଃ ନବବାଦନେ ଭୋଜନଂ କୁର୍ବନ୍ତି ।
(କ) ପୂଜକଃ ଦଶାଧିକସପ୍ତବାଦନେ ଦେବଂ ପୂଜୟତି ।
ପ୍ର - ପୂଜକଃ କଦା ଦେବଂ ପୂଜୟତି ?
(ଖ) ଯାନଂ ଦଶାଧିକଦଶବାଦନେ ଆଗମିଷ୍ୟତି ।
ପ୍ର - ଯାନଂ କଦା ଆଗମିଷ୍ୟତି ?
(ଗ) ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଞ୍ଚୋନାଷ୍ଟବାଦନେ ଭୁବନେଶ୍ଵରମ୍ ଆଗମିଷ୍ୟତି ।
ପ୍ର - ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କଦା ଭୁବନେଶ୍ଵରମ୍ ଆଗମିଷ୍ୟତି ?
(ଘ) ପାଦୋନଦ୍ଵାଦଶବାଦନେ ମଧ୍ୟାବକାଶଃ ।
ପ୍ର - କଦା ମଧ୍ୟାବକାଶଃ ଭବତି ? (ବା କଦା ମଧ୍ୟାବକାଶଃ ?)
(ଙ) ସପାଦନବବାଦନେ ଅତିଥୟଃ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି ।
ପ୍ର - କଦା ଅତିଥୟଃ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତି ?
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଟିପ୍ସ (Exam Scoring Secrets):
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Student Errors):
ସଠିକ୍: ସଃ ପଞ୍ଚବାଦନେ ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗଂ କରୋତି । (ବାକ୍ୟରେ ସମୟବାଚକ ଶବ୍ଦରେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ)
ସଠିକ୍: ୮.୩୦ = ସାର୍ଦ୍ଧାଷ୍ଟବାଦନମ୍ । (ସାର୍ଦ୍ଧ + ଅଷ୍ଟ = ସାର୍ଦ୍ଧାଷ୍ଟ - ଦୀର୍ଘ ସନ୍ଧି)
ସଠିକ୍: ୬.୦୦ = ଷଡ୍ବାଦନମ୍ । (ଡ୍ ରେ ହଳନ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିବ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App