ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch12 Padya 01 Nitivani
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
ଏହି 'ନୀତିବାଣୀ' ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ନୀତିଗ୍ରନ୍ଥରୁ ସଂଗୃହୀତ କେତେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶ୍ଳୋକର ସମାହାର ଅଟେ । ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ସମାଜକୁ ସୁପଥରେ ପରିଚାଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀତିଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ । ମାନବ ଜୀବନରେ ସଦାଚାର, ସଦ୍ଗୁଣ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠା, ପରୋପକାର, କ୍ଷମା, ଅହିଂସା ତଥା ସତ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହା ମାନବ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଲୋଭ, ମୋହ, ଅବିବେକିତା ଆଦି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ । ଚାଣକ୍ୟ, ଭର୍ତ୍ତୃହରି, ମନୁ, ବ୍ୟାସ, ବାଲ୍ମୀକି, କାମନ୍ଦକ, ପରାଶର, ଶଙ୍କର ପ୍ରଭୃତି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ନୀତିବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଅଟେ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସଂଗୃହୀତ ନୀତିରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଦୀପ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକର ମାନସିକ ଚିତ୍ର (Conceptual Mind Map):
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରାବଳୀ (Comprehensive Theory & Formulas)
ପ୍ରସ୍ତାବନା:
ସକଳପ୍ରାଣିଷୁ ମାନବଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ । ତଥାପି ସମାଜେ ସଦା ଶାନ୍ତିଃ ନ ପରିଲକ୍ଷ୍ୟତେ । ତତ୍ର କାରଣଂ ତାବତ୍ ମାନବସ୍ୟ ଲୋଭଃ ମୋହଃ ଅବିବେକିତା ଚାପି । ମହାପୁରୁଷାଃ ମାନବସମାଜସ୍ୟ ଦୋଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତେଷାଂ ଦୂରୀକରଣାର୍ଥଂ ନୀତିବାକ୍ୟାନି ରଚୟନ୍ତି । ତାନି ନୀତିବାକ୍ୟାନି ରତ୍ନସଦୃଶାନି ଭବନ୍ତି । ସଂସ୍କୃତନୀତିକାରେଷୁ ଚାଣକ୍ୟ-ଭର୍ତ୍ତୃହରି-ମନୁ-ବ୍ୟାସ-ବାଲ୍ମୀକି-କାମନ୍ଦକ-ପରାଶର-ଶଙ୍କରପ୍ରଭୃତୟଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧାଃ । ତୈଃ ରଚିତେଭ୍ୟଃ ନୀତିରତ୍ନେଭ୍ୟଃ କାନିଚିତ୍ ଅତ୍ର ସଂଗୃହୀତାନି । ତାନି ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାରଦୂରୀକରଣାୟ ପ୍ରଦୀପାଃ ଇବ ବିଭାନ୍ତି ।
ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ:
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ତଥାପି ସମାଜରେ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ତାହାର କାରଣ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟର ଲୋଭ, ମୋହ ଏବଂ ଅବିବେକିତା । ମହାପୁରୁଷମାନେ ମାନବ ସମାଜର ଦୋଷ ଦେଖି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନୀତିବାକ୍ୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ସେହି ନୀତିବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଅଟେ । ସଂସ୍କୃତ ନୀତିକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଣକ୍ୟ, ଭର୍ତ୍ତୃହରି, ମନୁ, ବ୍ୟାସ, ବାଲ୍ମୀକି, କାମନ୍ଦକ, ପରାଶର, ଶଙ୍କର ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ନୀତିରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଏଠାରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ ସଦୃଶ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା:
୧. ଜଳବିନ୍ଦୁନିପାତେନ କ୍ରମଶଃ ପୂର୍ଯ୍ୟତେ ଘଟଃ ।
ସ କ୍ରମଃ ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାଂ ଧନସ୍ୟ ଚ ଧର୍ମସ୍ୟ ଚ ।।
୨. ଉପଦେଶୋ ହି ମୂର୍ଖାଣାଂ ପ୍ରକୋପାୟ ନ ଶାନ୍ତୟେ ।
ପୟଃପାନଂ ଭୁଜଙ୍ଗାନାଂ କେବଳଂ ବିଷବର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।।
୩. ନାରିକେଳସମାକାରା ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେଽପି ହି ସଜ୍ଜନାଃ ।
ଅନ୍ୟେ ବଦରିକାକାରା ବହିରେବ ମନୋହରାଃ ।।
୪. ବିନା କାର୍ଯ୍ୟେଣ ଯେ ମୂଢ଼ା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରମନ୍ଦିରମ୍ ।
ଅବଶ୍ୟଂ ଲଘୁତାଂ ଯାନ୍ତି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଯଥା ଶଶୀ ।।
୫. ପରୋପକାରାୟ ଫଳନ୍ତି ବୃକ୍ଷାଃ
ପରୋପକାରାୟ ବହନ୍ତି ନଦ୍ୟଃ ।
ପରୋପକାରାୟ ଦୁହନ୍ତି ଗାବଃ
ପରୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ଶରୀରମ୍ ।
୬. ନମନ୍ତି ଫଳିନୋ ବୃକ୍ଷା ନମନ୍ତି ଗୁଣିନୋ ଜନାଃ ।
ଶୁଷ୍କବୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ମୂର୍ଖାଶ୍ଚ ନ ନମନ୍ତି କଦାଚନ ।
୭. ମଲୟାଚଳଗନ୍ଧେନ ତ୍ୱିନ୍ଧନଂ ଚନ୍ଦନାୟତେ ।
ତଥା ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗେନ ଦୁର୍ଜନଃ ସଜ୍ଜନାୟତେ ।।
୮. ରୂପଯୌବନସମ୍ପନ୍ନା ବିଶାଳକୁଳସମ୍ଭବାଃ ।
ବିଦ୍ୟାହୀନା ନ ଶୋଭନ୍ତେ ନିର୍ଗନ୍ଧା ଇବ କିଂଶୁକାଃ ।
୯. ଦୁର୍ବଳସ୍ୟ ବଳଂ ରାଜା ବାଲାନାଂ ରୋଦନଂ ବଲମ୍ ।
ବଳଂ ମୂର୍ଖସ୍ୟ ମୌନିତ୍ୱଂ ଚୌରାଣାମନୃତଂ ବଲମ୍ ।।
୧୦. ଅକୃତ୍ୟଂ ନୈବ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଂ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗେଽପି ସଂସ୍ଥିତେ ।
ନ ଚ କୃତ୍ୟଂ ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ।।
୧୧. ହିଂସାବଳମସାଧୂନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଦଣ୍ଡବିଧିର୍ବଲମ୍ ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା ଚ ବଳଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କ୍ଷମା ଗୁଣବତାଂ ବଲମ୍ ।।
୧୨. ସ୍ୱଭାବଂ ନ ଜହାତ୍ୟେବ ସାଧୁରାପଦ୍ଗତୋଽପି ସନ୍ ।
କର୍ପୂରଃ ପାବକସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ସୌରଭଂ ଲଭତେତରାମ୍ ।।
୧୩. ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମସ୍ତଥାହିଂସା ପରଂ ତପଃ ।
ଅହିଂସା ପରମଂ ସତ୍ୟଂ ଯତୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରବର୍ତ୍ତତେ ।।
୧୪. ସୁଖସ୍ୟ ଦୁଃଖସ୍ୟ ନ କୋଽପି ଦାତା
ପରୋ ଦଦାତୀତି କୁବୁଦ୍ଧିରେଷା ।
ଅହଂ କରୋମୀତି ବୃଥାଭିମାନଃ
ସ୍ୱକର୍ମସୂତ୍ରୈର୍ଗ୍ରଥିତୋ ହି ଲୋକଃ ।।
୧୫. କ୍ଷୁଦ୍ରେଽପି ନିହିତା ଶକ୍ତିଃ ସମ୍ଭାବନା ମହୀୟସୀ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରବୀଜାନ୍ମହାକାୟ-ବଟବୃକ୍ଷସ୍ୟ ସମ୍ଭବଃ ।।
୧୬. ଭେଦଭାବଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଜାତିଧର୍ମାଦିହେତୁକମ୍ ।
ସହାବସ୍ଥାନମେକତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟଂ ଶାନ୍ତିକାମିଭିଃ ।।
୧୭. ମନସ୍ୟେକଂ ବଚସ୍ୟେକଂ କର୍ମଣ୍ୟେକଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ମନସ୍ୟନ୍ୟଦ୍ ବଚସ୍ୟନ୍ୟତ୍ କର୍ମଣ୍ୟନ୍ୟଦ୍ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।।
୧୮. ଦିନାନ୍ତେ ଚ ପିବେଦ୍ ଦୁଗ୍ଧଂ ନିଶାନ୍ତେ ଚ ପିବେତ୍ ପୟଃ ।
ଭୋଜନାନ୍ତେ ପିବେତ୍ତକ୍ରଂ କିଂ ବୈଦ୍ୟେନ ପ୍ରୟୋଜନମ୍ ।।
୧୯. ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତ୍ତବ୍ୟୋ ବିଦ୍ୟୟାଲଙ୍କୃତୋଽପି ସନ୍ ।
ମଣିନା ଭୂଷିତଃ ସର୍ପଃ କିମସୌ ନ ଭୟଙ୍କରଃ ।।
୨୦. ଶତଂ ବିହାୟ ଭୋକ୍ତବ୍ୟଂ ସହସ୍ରଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ ।
ଲକ୍ଷଂ ବିହାୟ ଦାତବ୍ୟଂ କୋଟିଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ହରିଂ ଭଜେତ୍ ।।
୨୧. ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ କର୍ମ ବଚସା ନ ପ୍ରକାଶୟେତ୍ ।
ଅନ୍ୟଲକ୍ଷିତକାର୍ଯ୍ୟସ୍ୟ ଯତଃ ସିଦ୍ଧିର୍ନ ଜାୟତେ ।।
୨୨. ଉତ୍ସାହଃ ସାହସଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମଃ ।
ଷଡ଼େତେ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ର ଦେବଃ ସହାୟକଃ ।।
୨୩. ଉଦ୍ୟୋଗେ ନାସ୍ତି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଜପତୋ ନାସ୍ତି ପାତକମ୍ ।
ମୌନିନଃ କଳହୋ ନାସ୍ତି ନ ଭୟଂ ଚାସ୍ତି ଜାଗ୍ରତଃ ।।
୨୪. କ୍ଷମାଧନୁଃ କରେ ଯସ୍ୟ ଦୁର୍ଜନଃ କିଂ କରିଷ୍ୟତି ।
ଅତୃଣେ ପତିତୋ ବହ୍ନିଃ ସ୍ୱୟମେବୋପଶାମ୍ୟତି ।।
୨୫. ଯତ୍ର ନାର୍ୟ୍ୟସ୍ତୁ ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ରମନ୍ତେ ତତ୍ର ଦେବତାଃ ।
ଯତ୍ରୈତାସ୍ତୁ ନ ପୂଜ୍ୟନ୍ତେ ସର୍ବାସ୍ତତ୍ରାଫଲାଃ କ୍ରିୟାଃ ।।
୨୬. ଧୃତିଃ କ୍ଷମା ଦମୋଽସ୍ତେୟଂ ଶୌଚମିନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହଃ ।
ଧୀର୍ବିଦ୍ୟା ସତ୍ୟମକ୍ରୋଧୋ ଦଶକଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।।
୨୭. ମକ୍ଷିକା ବ୍ରଣମିଚ୍ଛନ୍ତି ଧନମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାର୍ଥିବାଃ ।
ନୀଚାଃ କଳହମିଚ୍ଛନ୍ତି ଶାନ୍ତିମିଚ୍ଛନ୍ତି ସାଧବଃ ।।
୨୮. ନାସ୍ତି ବିଦ୍ୟାସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ନାସ୍ତି ସତ୍ୟସମଂ ତପଃ ।
ନାସ୍ତି ରୋଗସମଂ ଦୁଃଖଂ ନାସ୍ତି ତ୍ୟାଗସମଂ ସୁଖମ୍ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶବ୍ଦାର୍ଥ (टिप्पणी):
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
ଅଭ୍ୟାସଃ
୧. ନିଜଭାଷୟା ବାକ୍ୟଦ୍ୱୟେନ ବାକ୍ୟତ୍ରୟେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଦୁଇ ବା ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
(କ) ମୂଢ଼ାଃ କେନ ଲଘୁତାଂ ଯାନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ମୂର୍ଖମାନେ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ସେହିପରି ସେମାନେ ଲଘୁତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
(ଖ) କେ ନମନ୍ତି, କେ ଚ ନ ନମନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଫଳ ଧରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ନଇଁଥାନ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଶୁଖିଲା ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ମୂର୍ଖ ଲୋକ କେବେ ନମନ୍ତି ନାହିଁ ।
(ଗ) ସନାତନଃ ଧର୍ମଃ କଃ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହା ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ ଅଟେ ।
(ଘ) କେଷାଂ ବଳଂ କିମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଦୁର୍ବଳର ବଳ ରାଜା, ବାଳକମାନଙ୍କର ବଳ କ୍ରନ୍ଦନ, ମୂର୍ଖର ବଳ ମୌନତା ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କର ବଳ ମିଥ୍ୟା ଅଟେ । ଅସାଧୁମାନଙ୍କର ବଳ ହିଂସା, ରାଜାମାନଙ୍କର ବଳ ଦଣ୍ଡବିଧାନ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବଳ ସେବା ଏବଂ ଗୁଣୀମାନଙ୍କର ବଳ କ୍ଷମା ଅଟେ ।
(ଙ) କଥଂ ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତ୍ତବ୍ୟଃ ?
ଉତ୍ତର: ଦୁର୍ଜନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ସର୍ପ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର, ସେହିପରି ବିଦ୍ୟାଳଙ୍କୃତ ଦୁର୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଅଟେ ।
(ଚ) ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ କର୍ମ କଥଂ ବଚସା ନ ପ୍ରକାଶୟେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବଚନରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କାରଣ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ ।
(ଛ) କେ କିମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ମାଛିମାନେ ଘା' ଚାହାନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି । ନୀଚ ଲୋକମାନେ କଳହ ଚାହାନ୍ତି ଏବଂ ସାଧୁ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତି ।
(ଜ) କଦା କିଂ ପିବେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଦିନ ଶେଷରେ ଦୁଗ୍ଧ, ରାତି ଶେଷରେ ଜଳ ଏବଂ ଭୋଜନ ଶେଷରେ ଘୋଳଦହି ପିଇବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ବୈଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ ନାହିଁ ।
(ଝ) ମହାତ୍ମନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାଂ ଚ ମଧ୍ୟେ କଃ ଭେଦଃ ?
ଉତ୍ତର: ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ମନରେ, ବଚନରେ ଏବଂ କର୍ମରେ ସମାନତା ଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କର ମନରେ ଅନ୍ୟ, ବଚନରେ ଅନ୍ୟ ଏବଂ କର୍ମରେ ଅନ୍ୟ ଥାଏ ।
(ଞ) କଥଂ କ୍ଷୁଦ୍ରେଽପି ନିହିତା ଶକ୍ତିଃ ସମ୍ଭାବନା ମହୀୟସୀ ?
ଉତ୍ତର: ଛୋଟ ଜିନିଷରେ ମଧ୍ୟ ମହାନ ଶକ୍ତି ନିହିତ ଥାଏ, ଏହାର ସମ୍ଭାବନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଛୋଟ ବୀଜରୁ ମହାକାୟ ବଟବୃକ୍ଷର ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ଏଥିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଟ ଶକ୍ତି ଥାଏ ।
(ଟ) ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାଂ କଃ କ୍ରମଃ ?
ଉତ୍ତର: ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ଘଟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା, ଧନ ଏବଂ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ କ୍ରମଶଃ ଅର୍ଜିତ ହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ଧୀର ଓ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟା ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ ।
(ଠ) ପରୋପକାରାୟ କେ କିଂ କୁର୍ବନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ବୃକ୍ଷମାନେ ପରୋପକାର ପାଇଁ ଫଳନ୍ତି । ନଦୀମାନେ ପରୋପକାର ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି । ଗାଈମାନେ ପରୋପକାର ପାଇଁ ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟ ପରୋପକାର ପାଇଁ ଅଟେ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ନିଜଭାଷୟା ଏକପଦାତ୍ମକଂ / ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ ।
(ନିଜ ଭାଷାରେ ଗୋଟିଏ ପଦରେ / ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।)
(କ) ଲୋକଃ କୈଃ ଗ୍ରଥିତଃ ?
ଉତ୍ତର: ସ୍ୱକର୍ମସୂତ୍ରୈଃ (ନିଜ କର୍ମସୂତ୍ରରେ)
(ଖ) କେଷାମୁପଦେଶଃ ପ୍ରକୋପାୟ ଭବତି ?
ଉତ୍ତର: ମୂର୍ଖାଣାମ୍ (ମୂର୍ଖମାନଙ୍କର)
(ଗ) ଭୁଜଙ୍ଗାନାଂ ପୟଃ ପାନଂ କେବଳଂ କିଂ ଭବତି ?
ଉତ୍ତର: ବିଷବର୍ଦ୍ଧନମ୍ (ବିଷ ବୃଦ୍ଧି)
(ଘ) ନାରିକେଳସମାକାରାଃ କେ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ?
ଉତ୍ତର: ସଜ୍ଜନାଃ (ସଜ୍ଜନମାନେ)
(ଙ) ପରୋପକାରାୟ ବୃକ୍ଷାଃ କିଂ କୁର୍ବନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଫଳନ୍ତି (ଫଳନ୍ତି)
(ଚ) ନଦ୍ୟଃ ପରୋପକାରାୟ କିଂ କୁର୍ବନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ବହନ୍ତି (ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି)
(ଛ) ଇଦଂ ଶରୀରଂ କିମର୍ଥମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ପରୋପକାରାର୍ଥମ୍ (ପରୋପକାର ପାଇଁ)
(ଜ) କୀଦୃଶାଃ ବୃକ୍ଷାଃ ନମନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଫଳିନଃ (ଫଳ ଧରିଥିବା)
(ଝ) ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗେନ କଃ ସଜ୍ଜନାୟତେ ?
ଉତ୍ତର: ଦୁର୍ଜନଃ (ଦୁର୍ଜନ)
(ଞ) ରାଜା କସ୍ୟ ବଳମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଦୁର୍ବଳସ୍ୟ (ଦୁର୍ବଳର)
(ଟ) ମୂର୍ଖସ୍ୟ ବଳମ୍ କିମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ମୌନିତ୍ୱମ୍ (ମୌନତା)
(ଠ) ବାଲାନାଂ ବଳଂ କିମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ରୋଦନମ୍ (କ୍ରନ୍ଦନ)
(ଡ) କଃ ପରମଃ ଧର୍ମଃ ?
ଉତ୍ତର: ଅହିଂସା (ଅହିଂସା)
(ଢ) ପରମଂ ସତ୍ୟଂ କିମ୍ ?
ଉତ୍ତର: ଅହିଂସା (ଅହିଂସା)
(ଣ) ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ କର୍ମ କେନ ଚ ପ୍ରକାଶୟେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ନ ପ୍ରକାଶୟେତ୍ (ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ)
(ତ) ସହସ୍ରଂ ବିହାୟ କିମାଚରେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ସ୍ନାନମ୍ (ସ୍ନାନ)
(ଥ) କୋଟିଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା କଂ ଭଜେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ହରିମ୍ (ହରିଙ୍କୁ)
(ଦ) ଭୋଜନାନ୍ତେ କିଂ ପିବେତ୍ ?
ଉତ୍ତର: ତକ୍ରମ୍ (ଘୋଳଦହି)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର ।)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ ।
(ସନ୍ଧି କର ।)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୫. ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ ।
(ବାକ୍ୟ ରଚନା କର ।)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୬. ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଉତ୍ତରଂ ନିରୂପୟତ ।
(ଶୁଦ୍ଧ ଉତ୍ତର ନିରୂପଣ କର ।)
(କ) କେ ନାରିକେଳସମାକାରାଃ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ?
(i) ଦୁର୍ଜନାଃ
(ii) ଗୁରୁଜନାଃ
(iii) ସଜ୍ଜନାଃ
(iv) ଜନାଃ
ଉତ୍ତର: (iii) ସଜ୍ଜନାଃ
(ଖ) କେ ନ ନମନ୍ତି ?
(i) ବୃକ୍ଷାଃ
(ii) ପୁଷ୍ପବୃକ୍ଷାଃ
(iii) ଗୁଣିନଃ
(iv) ଶୁଷ୍କବୃକ୍ଷାଃ
ଉତ୍ତର: (iv) ଶୁଷ୍କବୃକ୍ଷାଃ (ଏଠାରେ 'ଶୁଷ୍କବୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ମୂର୍ଖାଶ୍ଚ' ଉଭୟ ଥିବାରୁ ଶୁଷ୍କବୃକ୍ଷାଃ ଠିକ୍ ।)
(ଗ) ମକ୍ଷିକାଃ କିମିଚ୍ଛନ୍ତି ?
(i) ଧନମ୍
(ii) ପୁଷ୍ପରସମ୍
(iii) ବ୍ରଣମ୍
(iv) କଳହମ୍
ଉତ୍ତର: (iii) ବ୍ରଣମ୍
(ଘ) କିୟତ୍ ବିହାୟ ଦାତବ୍ୟମ୍ ?
(i) କୋଟିମ୍
(ii) ଲକ୍ଷମ୍
(iii) ସହସ୍ରମ୍
(iv) ଶତମ୍
ଉତ୍ତର: (ii) ଲକ୍ଷମ୍
(ଙ) କଦା ଦୁଗ୍ଧ ପିବେତ୍ ?
(i) ନିଶାନ୍ତେ
(ii) ଭୋଜନାନ୍ତେ
(iii) ଦିନାନ୍ତେ
(iv) ଶୟନାନ୍ତେ
ଉତ୍ତର: (iii) ଦିନାନ୍ତେ
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୭. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନାନି ପୂରୟତ । (कोष्ठକାତ୍)
(ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ବନ୍ଧନୀରୁ ବାଛି))
(ବନ୍ଧନୀରେ ଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ: ମୌନିନଃ, କ୍ଷମା, ନଦ୍ୟଃ, ଧନମ୍, ବୈଦ୍ୟେନ)
(କ) ପାର୍ଥିବାଃ ଧନମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ।
(ଖ) ମୌନିନଃ କଳହୋ ନାସ୍ତି ।
(ଗ) କିଂ ବୈଦ୍ୟେନ ପ୍ରୟୋଜନମ୍ ।
(ଘ) କ୍ଷମା ଗୁଣବତାଂ ବଲମ୍ ।
(ଙ) ପରୋପକାରାୟ ବହନ୍ତି ନଦ୍ୟଃ ।
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଣନୀତି ଓ ୧୦୦/୧୦୦ ସ୍କୋରିଂ ରହସ୍ୟ:
୧. ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକର ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବଂ ଭାବାର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ସହଜ ହୁଏ ।
୨. ଅନୁବାଦ ଅଭ୍ୟାସ: ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦକୁ ବାରମ୍ବାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭାବାର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ ।
୩. ବ୍ୟାକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ, ସନ୍ଧି କର, ବାକ୍ୟ ରଚନା ଆଦି ବ୍ୟାକରଣ ଭାଗ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ମିଳିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ।
୪. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ମନେ ରଖିବା: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା 'टिप्पणी' (ଶବ୍ଦାର୍ଥ)କୁ ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ଳୋକର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ସହଜ ହୁଏ ଏବଂ ଏକପଦୀ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।
୫. ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ: ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରୀକ୍ଷାରେ ଆସିବାକୁ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଧାରଣା ଦେବ ।
୬. ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷର: ସଂସ୍କୃତରେ ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ସମୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତାକ୍ଷରରେ ଲେଖନ୍ତୁ । ମାତ୍ରା ଓ ଲିପି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।
୭. ସମୟ ପରିଚାଳନା: ପରୀକ୍ଷାରେ ସମୟ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଦେଇ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।
୮. ପୁନରାବୃତ୍ତି (Revision): ପରୀକ୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ବାରମ୍ବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତୁ ।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Common Pitfalls):
୧. ଶ୍ଳୋକର ଅର୍ଥ ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା: ଅନେକ ସମୟରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ଳୋକର ଗଭୀର ଅର୍ଥକୁ ନ ବୁଝି କେବଳ ଶବ୍ଦଗତ ଅର୍ଥ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଭାବାର୍ଥ ଭୁଲ୍ ହୁଏ ।
୨. ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି: ସନ୍ଧି, ବିଭକ୍ତି, ବଚନ, ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରେ ଭୁଲ୍ କରିବା ଏକ ସାଧାରଣ ତ୍ରୁଟି । ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୩. ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ସଂସ୍କୃତ ଲେଖିବାରେ ଅସୁବିଧା: ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଲେଖିବା ସମୟରେ ମାତ୍ରା ଓ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷରରେ ଭୁଲ୍ ହୋଇଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଲେଖି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଜରୁରୀ ।
୪. ଅଧୁରା ଉତ୍ତର: ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ନ ଲେଖି ଅଧୁରା ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ଦ୍ୱାରା ମାର୍କ କମିଯାଏ ।
୫. ଶବ୍ଦାର୍ଥ ମନେ ନ ରଖିବା: ଶବ୍ଦାର୍ଥ ମନେ ନ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ଳୋକର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App