ବୋର୍ଡ ଅଫ୍ ସେକେଣ୍ଡାରୀ ଏଜୁକେସନ୍ (BSE Odisha) — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଷ୍ଟର ନୋଟ୍ସ
ଶ୍ରେଣୀ: Class 9 | ବିଷୟ: Sanskrit
ଅଧ୍ୟାୟ: Class9 Sanskrit Ch15 Padya 04 Vasumati
୧. ଅଧ୍ୟାୟର ସାରାଂଶ ଓ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Mind Map & Conceptual Architecture)
୧.୧ ଅଧ୍ୟାୟର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ସାରାଂଶ:
ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରତିଭାସମ୍ପନ୍ନ କବି ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ଗୀତମିଳିନ୍ଦମ୍' କାବ୍ୟର ଏକାଦଶ ଗୁଞ୍ଜନରୁ 'ବସୁମତୀ' କବିତାଟି ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି । ଏହି ଗୀତିକବିତାଟି ଅତି ମନୋହର ରାଗରେ ଗାନ କରାଯାଏ । ଏଥିରେ କବି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା 'ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ' ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଧରିତ୍ରୀ ମାତାର ହେଉଥିବା ଅବକ୍ଷୟକୁ ଅତି ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
ପୂର୍ବକାଳରେ ପୃଥିବୀ ସବୁଜ ବନରାଜି, ନୀଳପଦ୍ମ, ସୁଗନ୍ଧିତ ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା । ମାତ୍ର ଆଜିର ମାନବ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ, ଲୋଭ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନର ଅପପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଧରିତ୍ରୀକୁ ବିଷାକ୍ତ କରିଦେଇଛି । ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମିଶିବା, ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଗନ୍ଧକ ଓ ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରସାରିତ ହେବା, ଆଣବିକ ପରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରର ଅବକ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ମାତୃରୂପିଣୀ ବସୁମତୀ ଆଜି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ, ପୀଡ଼ିତ ଓ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି । ଏହି କବିତା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ମାନବ ସମାଜକୁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ସଚେତନତାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
୧.୨ ମାଇଣ୍ଡ ମ୍ୟାପ୍ (Conceptual Mind Map):
ଧରିତ୍ରୀର ଦୁଇଟି ରୂପ:
୧. ଅତୀତର ସ୍ୱରୂପ (ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ):
୨. ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ୱରୂପ (ପ୍ରଦୂଷଣର କରାଳ ଗ୍ରାସ):
୨. ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ବ୍ୟାକରଣ (Comprehensive Theory & Analysis)
ଏହି ବିଭାଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକର ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ, ଅନ୍ୱୟ, ଭାବାର୍ଥ ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶ୍ଳୋକ (ଶ୍ଳୋକ - ୦):
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ସସୁମତୀ ନୀଲକମଲ-ଲଲିତା,
ଛିନ୍ନ-ବନସ୍ପତି-କୁନ୍ତଲକାନ୍ତିଃ ଭାରନତା ଲୁଲିତା ।୦।
ଯା ପୂର୍ବଂ ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ ନୀଲକମଲ-ଲଲିତା ଆସୀତ୍, ସା ଅଧୁନା ଛିନ୍ନ-ବନସ୍ପତି-କୁନ୍ତଲକାନ୍ତିଃ ଭାରନତା ଲୁଲିତା ଚ ସଞ୍ଜାତା ।
ଯେଉଁ ପୃଥିବୀ ଦିନେ ସବୁଜ ଘାସ, ସୁନ୍ଦର କୁଞ୍ଜବନ ଏବଂ ନୀଳପଦ୍ମରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆଜି ମାନବର ଅତ୍ୟାଚାର ଯୋଗୁଁ ତାର ବୃକ୍ଷଲତା ରୂପକ କେଶରାଶି ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି । ସେ ନିଜର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ ପ୍ରଦୂଷଣର ଭାରରେ ନଇଁପଡ଼ି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୧:
କାଲିୟ-ବର୍ଜ୍ୟ-ଗରଲ-ରସପାନା,
ନିର୍ମଲ-ତଟିନୀ ମଲପରିଧାନା,
ଜୀବନଯମୁନା ଖେଦନିବହନା, ବିଷରସ-ଦାନରତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୧।
ନିର୍ମଲ-ତଟିନୀ ମଲପରିଧାନା ସଞ୍ଜାତା । ଜୀବନଯମୁନା କାଲିୟ-ବର୍ଜ୍ୟ-ଗରଲ-ରସପାନା ଇବ ଖେଦନିବହନା ବିଷରସ-ଦାନରତା ଚ ଅଭବତ୍ ।
ପୂର୍ବର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଆବର୍ଜନା ଓ ମଇଳା ରୂପକ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି । ଜୀବନଦାୟିନୀ ଯମୁନା ନଦୀ ଆଜି କାଳୀୟ ନାଗର ବିଷ ସଦୃଶ କଳକାରଖାନାର ଦୂଷିତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପାନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ କାଳାତିପାତ କରୁଛି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଷାକ୍ତ ଜଳ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୨:
ଗନ୍ଧକ-ପାକ୍ୟ-କଦମ୍ବ-ନିକାଶାଃ
ଧୀରସମୀରାଃ ହାରିତହାସାଃ ।
ନିର୍ଝରବହନାଃ ସୌରଭଗହନାଃ, ମଧୁବାତାଃ ପିହିତାଃ
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୨।
ପୂର୍ବଂ ଯେ ଧୀରସମୀରାଃ ସୌରଭଗହନାଃ ନିର୍ଝରବହନାଃ ଚ ଆସନ୍, ଅଧୁନା ତେ ଗନ୍ଧକ-ପାକ୍ୟ-କଦମ୍ବ-ନିକାଶାଃ ହାରିତହାସାଃ ସଞ୍ଜାତାଃ, ମଧୁବାତାଃ ଚ ପିହିତାଃ ।
ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରପୂର ଥିଲା ଏବଂ ପାର୍ବତ୍ୟ ଝରଣାର ଶୀତଳତା ବହନ କରୁଥିଲା, ଆଜି ତାହା କଳକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ଗନ୍ଧକର ତୀବ୍ର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଏହା ପ୍ରକୃତିର ସବୁଜ ହାସ୍ୟକୁ ହରଣ କରିନେଇଛି ଏବଂ ସେହି ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧିତ ବାୟୁ ଆଜି ପ୍ରଦୂଷଣ ଘେରରେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୩:
ଯନ୍ତ୍ର-ପୁତନିକା-ସ୍ତନରସପୀନଃ
କ୍ଷୀରମହୋଦଧିରବଶୋ ଦୀନଃ ।
ଦୂଷିତସଲିଲା, ବସୁଧା ସନ୍ତତମଜଗରଗର୍ଭଗତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୩।
ଯନ୍ତ୍ର-ପୁତନିକା-ସ୍ତନରସପୀନଃ କ୍ଷୀରମହୋଦଧିଃ ଅବଶଃ ଦୀନଃ ଚ ସଞ୍ଜାତଃ । ଦୂଷିତସଲିଲା ବସୁଧା ସନ୍ତତମ୍ ଅଜଗରଗର୍ଭଗତା ଇବ ପ୍ରତୀୟତେ ।
ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର କଳକାରଖାନାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛନ୍ତି ପୂତନା ରାକ୍ଷସୀ ସଦୃଶ । ସେଥିରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ଜଳକୁ ପାନ କରି ଆଜି ପବିତ୍ର ମହାସାଗର ଅସହାୟ ଓ ଦୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଜଳରାଶି ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ଧରିତ୍ରୀ ସର୍ବଦା ଏକ ବିଶାଳ ଅଜଗର ସାପର ଗର୍ଭରେ ରହିଥିବା ପରି ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୪:
ତନୟ-କର-ପରଶୁ-ଭିନ୍ନ-ତରୁତତିଃ
ରୋଦିତି ଘନବନରେଣୁ-ବସୁମତୀ ।
କଳ୍ପବଟୀ ଯା ଶ୍ୟାମଲଶସ୍ୟା ନିତରାଂ ଧୂସରିତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୪।
ତନୟ-କର-ପରଶୁ-ଭିନ୍ନ-ତରୁତତିଃ ଘନବନରେଣୁ-ବସୁମତୀ ରୋଦିତି । ଯା ଶ୍ୟାମଲଶସ୍ୟା କଳ୍ପବଟୀ ଆସୀତ୍, ସା ଅଧୁନା ନିତରାଂ ଧୂସରିତା ସଞ୍ଜାତା ।
ପୃଥିବୀର ନିଜ ସନ୍ତାନ ସଦୃଶ ମାନବ ଆଜି ନିଜ ହାତରେ କୁଠାର ଧରି ସବୁଜ ବୃକ୍ଷରାଜିକୁ କାଟି ଚାଲିଛି । ବୃକ୍ଷଶୂନ୍ୟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଉଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳିରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ଆଜି କାନ୍ଦୁଛି । ଯେଉଁ ପୃଥିବୀ ଦିନେ ସବୁଜ ଶସ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ ଥିଲା, ଆଜି ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୂଳିଧୂସରିତ ଓ ମରୁଭୂମି ସଦୃଶ ହୋଇଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୫:
ଗନ୍ଧବତୀ ଗଲ-ଶବ-ଦଲମାଲା,
ସ୍ଫୀତକ-ସୀସକ-ପାରଦ-ବେଲା,
ବ୍ରୀଡିତ-ସତ୍ତା ପୀଡିତଚିତ୍ତା ସା ନନୁ ଜର୍ଜରିତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୫।
ଗନ୍ଧବତୀ ସା ବସୁମତୀ ଅଧୁନା ଗଲ-ଶବ-ଦଲମାଲା, ସ୍ଫୀତକ-ସୀସକ-ପାରଦ-ବେଲା ଚ ସଞ୍ଜାତା । ଅତଃ ବ୍ରୀଡିତ-ସତ୍ତା ପୀଡିତଚିତ୍ତା ସା ନନୁ ଜର୍ଜରିତା ଅସ୍ତି ।
ଯେଉଁ ପୃଥିବୀ ନିଜର ସୁଗନ୍ଧ ପାଇଁ 'ଗନ୍ଧବତୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ଆଜି ତାହା ପଚାସଢ଼ା ମୃତଦେହ ଓ ଆବର୍ଜନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛି । ତାର ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳଗୁଡ଼ିକ ସୀସା ଓ ପାରଦ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ ପୃଥିବୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଆଜି ଲଜ୍ଜିତ, ତାର ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ଏବଂ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୬:
ଆଣବ-ଶକ୍ତି-ପରୀକ୍ଷଣଶାଲା,
ପୁଷ୍କର-ବେଦୀ ଧୂମକପାଲା ।
ତାରକହାରା, ନିର୍ମଲଧାରା କଲ୍ମଷକର୍ଦମିତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୬।
ପୂର୍ବଂ ଯା ପୁଷ୍କର-ବେଦୀ ଆସୀତ୍, ସା ଅଧୁନା ଆଣବ-ଶକ୍ତି-ପରୀକ୍ଷଣଶାଲା ଧୂମକପାଲା ଚ ଜାତା । ଯା ତାରକହାରା ନିର୍ମଲଧାରା ଆସୀତ୍, ସା କଲ୍ମଷକର୍ଦମିତା ସଞ୍ଜାତା ।
ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦିନେ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ସଦୃଶ ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ଆଜି ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଥିରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ କଳାଧୂଆଁ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ରଖିଛି । ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରାରେ ରାତିର ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତାରାହାର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଆଜି ତାହା ପାପ ଓ ପ୍ରଦୂଷଣର କାଦୁଅରେ କର୍ଦମାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ଶ୍ଳୋକ - ୭:
ବାମ-କାମଶର-ଭିନ୍ନ-ବିଦୀର୍ଣ୍ଣା
ଜାରିତ-ବାୟୁ-ଜରାୟୁ-ସୁବର୍ମା ।
କ୍ରୁଦ୍ଧ-ଦିବାକର-ପାଟଲ-ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶୁଷ୍କା ପ୍ରାଣଲତା ।
ଶ୍ୟାମଲ-ମୁଞ୍ଜ-ନିକୁଞ୍ଜ-ବସୁମତୀ.......ଲୁଲିତା ।୭।
ବାମ-କାମଶର-ଭିନ୍ନ-ବିଦୀର୍ଣ୍ଣା ଜାରିତ-ବାୟୁ-ଜରାୟୁ-ସୁବର୍ମା ବସୁମତୀ ସଞ୍ଜାତା । କ୍ରୁଦ୍ଧ-ଦିବାକର-ପାଟଲ-ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପ୍ରାଣଲତା ଶୁଷ୍କା ଜାତା ।
ମାନବର ଅସୀମ ଲୋଭ ଓ ବିକୃତ କାମନା ରୂପକ ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଜି ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି । ପୃଥିବୀକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମିରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର ରୂପକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ଆଜି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହାଫଳରେ କ୍ରୋଧିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଖର ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତପ୍ତ କିରଣ ସିଧାସଳଖ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତର ପ୍ରାଣ ରୂପକ ଲତା ଶୁଖିଯାଇ ମୃତ୍ୟୁମୁଖକୁ ଗତି କରୁଛି ।
୩. ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ୧୦୦% ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (100% Complete Solved Exercises)
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଠିକ୍ ସମାଧାନ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୧. ନିଜଭାଷୟା ବାକ୍ୟଦ୍ୱୟେନ ବାକ୍ୟତ୍ରୟେଣ ବା ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ । (ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଦୁଇଟି ବା ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(କ) ପ୍ରଶ୍ନ: ବସୁମତୀ ପୂର୍ବଂ କୀଦୃଶୀ ଆସୀତ୍, ସମ୍ପ୍ରତି କୀଦୃଶୀ ସଞ୍ଜାତା ?
ଉତ୍ତର: ପୂର୍ବକାଳରେ ବସୁମତୀ ଶ୍ୟାମଳ ବନରାଜି, ସୁନ୍ଦର ନୀଳପଦ୍ମ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା । ମାତ୍ର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ମାନବର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ସେ ନିଜର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ, ଧୂସରିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ।
(ଖ) ପ୍ରଶ୍ନ: ଜୀବନ-ଯମୁନା କିମର୍ଥଂ ଖେଦନିବହନା ଭବତି ?
ଉତ୍ତର: ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳ ପୂର୍ବେ ଜୀବନଦାୟୀ ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳୀୟ ନାଗର ବିଷ ସଦୃଶ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର ଦୂଷିତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ମଇଳା ଏଥିରେ ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଜଳ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଯମୁନା ଏବେ ଦୁଃଖ ବହନ କରୁଛି ।
(ଗ) ପ୍ରଶ୍ନ: ମଧୁବାତାଃ କଥଂ ପିହିତାଃ ?
ଉତ୍ତର: ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଗନ୍ଧକ (ସଲଫର୍) ରନ୍ଧନର ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦୂଷକ ଗ୍ୟାସ୍ ମିଶିବା ଯୋଗୁଁ ପୂର୍ବର ସେହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରଦୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ବାୟୁ ବା ମଧୁବାତ ଆଚ୍ଛାଦିତ ବା ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।
(ଘ) ପ୍ରଶ୍ନ: କ୍ଷୀରମହୋଦଧିଃ କିମର୍ଥମ୍ ଅବଶୋ ଦୀନଃ ?
ଉତ୍ତର: କ୍ଷୀର ସଦୃଶ ପବିତ୍ର ଓ ବିଶାଳ ମହାସାଗର ଆଜି କଳକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ରୂପକ ପୂତନାର ସ୍ତନରସ ପାନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିରୁପାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ଯୋଗୁଁ ସମୁଦ୍ର ଆଜି ଅବଶ ଓ ଦୀନ ହୋଇଯାଇଛି ।
(ଙ) ପ୍ରଶ୍ନ: ଶ୍ୟାମଲସସ୍ୟା ବସୁମତୀ କସ୍ମାଦ୍ ହେତୋଃ ଧୂସରିତା ସଞ୍ଜାତା ?
ଉତ୍ତର: ମାନବ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ହାତରେ କୁଠାର ଧରି ପୃଥିବୀର ସବୁଜ ବନରାଜିକୁ କାଟି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛି । ବୃକ୍ଷଲତା ଶୂନ୍ୟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଲର ଧୂଳିକଣା ଦ୍ୱାରା ସବୁଜ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ବସୁମତୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୂସରିତ ହୋଇଯାଇଛି ।
(ଚ) ପ୍ରଶ୍ନ: ପୁଷ୍କରବେଦୀ କଥଂ କଲ୍ମଷ-କର୍ଦମିତା ?
ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର ବେଦୀ ସଦୃଶ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷଣଶାଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ନିର୍ଗତ କଳାଧୂଆଁ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଯୋଗୁଁ ପବିତ୍ର ଜଳଧାରା ଓ ପରିବେଶ ପାପ ଏବଂ କାଦୁଅରେ ଦୂଷିତ (କଲ୍ମଷ-କର୍ଦମିତା) ହୋଇଯାଇଛି ।
(ଛ) ପ୍ରଶ୍ନ: ପ୍ରାଣଲତା କଥଂ ଶୁଷ୍କା ଜାତା ?
ଉତ୍ତର: ମାନବର କାମନା ରୂପକ ଶର ଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସୁରକ୍ଷା କବଚ (ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର) ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହାଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କିରଣ ସିଧାସଳଖ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତର ପ୍ରାଣଲତା ଶୁଖିଯାଇଛି ।
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୨. ନିଜଭାଷୟା ସଂସ୍କୃତ-ଭାଷୟା ବା ଏକପଦାତ୍ମକଂ / ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରଂ ଲିଖତ । (ଏକ ପଦରେ ବା ଅତି ସଂକ୍ଷେପରେ ସଂସ୍କୃତରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(କ) ପ୍ରଶ୍ନ: କା ଲୁଲିତା ସଞ୍ଜାତା ?
ଉତ୍ତର: ବସୁମତୀ (ପୃଥିବୀ)
(ଖ) ପ୍ରଶ୍ନ: କା ବିଷରସ-ଦାନରତା ?
ଉତ୍ତର: ଜୀବନଯମୁନା (ଯମୁନା ନଦୀ)
(ଗ) ପ୍ରଶ୍ନ: କେ ହାରିତ-ହାସାଃ ?
ଉତ୍ତର: ଧୀରସମୀରାଃ (ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନ)
(ଘ) ପ୍ରଶ୍ନ: କା ଆଣବ-ଶକ୍ତି-ପରୀକ୍ଷଣ-ଶାଲା ଜାତା ?
ଉତ୍ତର: ପୁଷ୍କର-ବେଦୀ (ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞବେଦୀ ସଦୃଶ ପୃଥିବୀ)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୩. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦଂ କୁରୁତ । (ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ କର)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୪. ସନ୍ଧିଂ କୁରୁତ । (ସନ୍ଧି କର)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
୫. ବାକ୍ୟାନି ରଚୟତ । (ସଂସ୍କୃତରେ ବାକ୍ୟ ଗଠନ କର)
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
ବାକ୍ୟ: ବସୁମତୀ ସର୍ବସଂସହା ଅସ୍ତି ।
(ଅର୍ଥ: ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହ୍ୟ କରେ ।)
ବାକ୍ୟ: ପୂର୍ବଂ ବସୁମତୀ ନୀଲକମଲଲଲିତା ଆସୀତ୍ ।
(ଅର୍ଥ: ପୂର୍ବରୁ ପୃଥିବୀ ନୀଳପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର ଥିଲା ।)
ବାକ୍ୟ: ଉଦ୍ୟାନେ ଧୀରସମୀରାଃ ବହନ୍ତି ।
(ଅର୍ଥ: ବଗିଚାରେ ମୃଦୁ ପବନ ବହୁଅଛି ।)
ବାକ୍ୟ: ଦୁଃଖିତା ମାତା ରୋଦିତି ।
(ଅର୍ଥ: ଦୁଃଖିତ ମାଆ କାନ୍ଦୁଅଛି ।)
ବାକ୍ୟ: ଜଳାଭାବାତ୍ ପ୍ରାଣଲତା ଶୁଷ୍କା ଜାତା ।
(ଅର୍ଥ: ଜଳ ଅଭାବରୁ ପ୍ରାଣଲତା ଶୁଖିଯାଇଛି ।)
୪. ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷା ମାଷ୍ଟ୍ରି ଟିପ୍ସ ଓ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ (Board Exam Tips & Pitfalls)
୪.୧ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟିପ୍ସ (Exam Mastery Tips):
୪.୨ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଯାହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍ (Common Pitfalls):
───────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
(ନୋଟ୍ସ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଉତ୍କଳ ସ୍କିଲ୍ ସେଣ୍ଟର - BSE Odisha 100% Full Textbook Master Edition)
🤖 Have a Doubt in this Chapter?
Ask Gundulu AI Voice Tutor to explain any question in bilingual Odia & English with 24/7 step-by-step guidance!
🚀 Try Gundulu AI on Utkal Skill Centre App